معرفه و نکره در عربی – به زبان ساده + مثال و تمرین
اسم در زبان عربی یا معرفه است یا نکره. یعنی اگر مرجع کلمه برای گوینده یا شنونده شناخته شده باشد «معرفه» و اگر ناشناخته باشد، «نکره» است. تمامی اسامی نکره می‌توانند به معرفه تبدیل شوند اما همه اسم‌های معرفه امکان نکره شدن را ندارند. اسامی معرفه و نکره عربی مانند اسامی معرفهو نکره فارسی دارای نشنه‌هایی هستند اما این نشانه‌ها (مانند «الـ») مخصوص زبان عربی است که در همین مطلب به معرفی آنها می‌پردازیم. در این مطلب از مجله فرادرس، معرفه و نکره در عربی و انواع اسم معرفه و نکره را با مثال یاد می‌گیریم. در انتها، با استفاده از چند سوال دانسته‌هایمان را درباره این موضوع را می‌سنجیم.
- می‌آموزید نشانه‌ها و ویژگی‌های اسم معرفه و نکره در عربی چیست.
- یاد می‌گیرید چگونه اسم نکره را به معرفه تبدیل کنید.
- خواهید توانست انواع گروه‌های اسم معرفه عربی را با مثال تشخیص دهید.
- با کاربرد ترکیب‌های معرفه و نکره در جمله و ترجمه آشنا می‌شوید.
- روش تشخیص معرفه یا نکره بودن واژه‌ها را یاد می‌گیرید.
- شرایط معرفه‌های غیراصلی یا همان معرفه به اضافه را یاد خواهید گرفت.
تعریف معرفه و نکره در عربی
به طور کلی، اسمی که مرجع آن برای گوینده یا شنونده شناخته شده نباشد اسم «نکره» است. به همین ترتیب، اسمی که خلاف این جریان باشد؛ یعنی، مرجع آن شناخته شده باشد «معرفه» نام می‌گیرد.
در زبان فارسی، اسم نکره با اضافه شدن کلمه «یک» به کلمه‌ای دیگر یا افزودن «ی» به پایان یک کلمه آن را به حالت نکره و مجهول در می‌آورد. به مثال‌های زیر توجه کنید.
دختری را در خیابان دیدم.
یک گربه دستم را چنگ زد.
در هر دوی این مثال‌ها «دختر» و «گربه» برای گوینده ناشناخته هستند که در درک معنای کلی جمله تاثیر بسزایی هم ندارند.
مثال اسم معرفه و نکره
در جدول زیر، حالت معرفه و نکره چند مثال را با هم مقایسه کرده‌ایم.
| نکره | معرفه |
| رأیت إمرأةً. (زنی را دیدم.) | رأیتُ الإمرأةَ. (زن را دیدم.) |
| صنعتُ طاولةً. (میزی ساختم.) | صنعتُ طاولتی. (میزم را ساختم.) |
| دخل طائرٌ. (پرنده‌ای داخل شد.) | دخل الطائرُ. (پرنده وارد شد.) |
اسم نکره و نشانههای آن
| انواع اعراب اسم نکره و شیوه نوشتن آنها | |
| کلمه | صورت نکره کلمه |
| کتاب | کتاباً، کتابٍ، کتابٌ |
| سیارة | سیارةً، سیارةٍ، سیارةٌ |
| رجل | رجلاً، رجلٍ، رجلٌ |
| مدینة | مدینةً، مدینةٍ، مدینةٌ |
اسم نکره و جمله وصفیه
نکته ۱: مهم‌ترین ویژگی موصوف جمله وصفیه این است که حتما و باید نکره باشد. در غیر این صورت ترکیب وصفی غلط است.
به مثال زیر توجه کنید.
دخلت بنتٌ إلی الصفِ اسمها فاطمةٌ.
دختری وارد کلاس شد که نامش فاطمه بود.
(در این مثال جمله وصفیه یک جمله اسمیه است و با حرف اضافه «که» در ابتدای آن به زبان فارسی ترجمه شده‌است.)
انواع اسم معرفه در عربی
همان طور که بالاتر توضیح دادیم، اسم معرفه اسمی است که مرجع آن شناخته شده‌باشد و گوینده و شنونده بدانند آن اسم به چه چیزی اشاره دارد.
- ضمایر
- اسم دارای «الـ»
- اسم علم
- اسم موصول
- اسم اشاره
- اضافه شده به هریک از ۴ مورد بالا
در زبانی عربی سه نوع اسم معرفه وجود دارد که شامل موارد زیر میشود:
تمامی این کلمات به خاطر اینکه برای جایگزینی یا توضیح و تکمیل اسمی دیگر به کار می‌روند مرجع مشخصی دارند و در نتیجه همواره معرفه هستند.
نکته: اسم‌های علم اگرچه تنوین‌پذیر هستند اما در این حالت باز هم معرفه به حساب می‌آیند.
در همین زمینه شعر معروفی وجود دارد که انواع اسم معرفه را به خوبی توضیح می‌دهد.
معارف شش بود مضمر، اضافه
علَم، ذواللام، موصول و اشاره
در ادامه توضیح مرتبط با هر یک از انواع معرفه و مثال‌های آنها را می‌خوانید.
الف و لام معرفه‌ساز
| نحوه تبدیل اعراب اسم نکره به معرفه با «ال» | |
| کلمه | صورت معرفه کلمه |
| کتاب | الکتابَ، الکتابِ، الکتابُ |
| سیارة | السیارةَ، السیارةِ، السیارةُ |
| رجل | الرجلَ، الرجلِ، الرجلُ |
| مدینة | المدینةَ، المدینةِ، المدینةُ |
گاهی‌اوقات می‌توان بدون گذاشتن «ال» بر سر یک اسم نکره آن را به معرفه تبدیل کرد.
نکته: برای معرفه ساختن بدون اضافه کردن «ال» باید اسم نکره را به یکی از شش معرفه بالا اضافه کرد تا از آنها «معرفه به اضافه» ساخت.
در ادامه انواع معرفه به اضافه و تغییرات ساختاری آن در کلمه‌های نکره را مرور خواهیم کرد.
معرفه به ضمیر «مضمر»
| ضمایر منفصل | ضمایر متصل |
| هو | ه |
| هما | هما |
| هم | هم |
| هی | ها |
| هما | هما |
| هنَّ | هنَّ |
| أنتَ | کَ |
| أنتما | کما |
| أنتم | کم |
| أنتِ | کِ |
| أنتما | کما |
| أنتن | کنَّ |
| أنا | ی |
| نحن | نا |
به مثال‌های جدول زیر توجه کنید.
| نحوه تغییر اسم نکره به معرفه به ضمیر متصل | ||
| نکره | ضمیر - معرفه | معرفه به ضمیر |
| کتابٌ | أنا-ی | کتابی |
| سیارةٌ | هی- ها | سیارتُها |
| مدینة | نحن- نا | مدینتًنا |
همان‌طور که در جدول بالا دیدید با اضافه شدن ضمیر متصل به اسم نکره، ابتدا تنوین آن حذف و ضمیر به انتهای کلمه چسبید و آن را از اسمی با مرجع نامشخص به اسمی با مرجع معلوم و معرفه تبدیل کرد.
«مدینتًنا- اسم معرفه به «نا» ضمیر متصل متکلم مع‌الغیر»
معرفه به عَلَم
فهمیدیم که اسم علم در عربی همان اسم خاص در فارسی است که با وجود تنوین گرفتن همواره و همیشه معرفه هستند. دقیقا به همین خاطر اگر به اسم نکره‌ای اضافه شوند آن را به «معرفه به اسم علم» تبدیل می‌کند. برای فهم بیشتر این مورد به جدول مثال‌های زیر توجه کنید.
| مثال اسم معرفه اضافه به اسم علم | ||
| نکره | معرفه | ترکیب اضافی معرفه |
| کتابٌ | سعید | کتابُ سعید |
| سیارةٌ | زینب | سیارةُ زینبً |
| مدینةٌ | تهران | مدینةُ تهران |
معرفه به اسم اشاره
| مثال اسم معرفه به اسم اشاره | ||
| نکره | معرفه | ترکیب اضافی اسم اشاره |
| کتابٌ | هذا | کتابُ هذا الولد |
| سیارةٌ | هذه | سیارةُ هذه المرأة |
| مدینةٌ | هولاء | مدینةُ هولاء رجال |
دو اسم اشاره «هولاء» و «اولئک» برای مذکر و مونث به صورت یکسان به کار می‌رود.
هولاء الطلاب نظیفون.
این دانش‌آموزها پاکیزه هستند.
اما اگر کلمه بعد از اسم اشاره بدون الف و لام باشد، آن را در صیغه‌ای که استفاده شده به صورت مفرد، مثنی یاجمع ترجمه می‌کنیم.
هولاء طلابٌ نظیفون.
اینها دانش‌آموزان پاکیزه‌ای هستند.
معرفه به موصول
نوع دوم اسامی موصول، اسامی موصول خاص هستند که با در نظر گرفتن تعداد یک کلمه نحوه و نوع استفاده آنها در جمله فرق می‌کند. مثلا برای مفرد مونث از یک اسم موصول خاص و برای جمع مذکر از موصول خاص مختص به خودش استفاده می‌کنیم. در جدول زیر اسامی موصول خاص به تفکیک جنس و تعداد نوشته شده است.
| جدول اسم موصول خاص | ||
| مذکر | مونث | نوع |
| ألذی | ألتی | مفرد |
| أللذان- أللذین | أللتان- أللتین | مثنی |
| ألذین | أللاتی | جمع |
نکته: اگر یک کلمه نکره قبل از جمله‌ای قرار بگیرد که ابتدای آن با یکی از موصولات آغاز شده باشد، آن کلمه از حالت نکره بودن خارج و به اسم معرفه تبدیل میشود.
به مثال‌هایی که در جدول زیر آمده توجه کنید.
| مثال اسم معرفه به موصول | ||
| نکره | معرفه | معرفه به موصول |
| کتابٌ | ألذی | کتاب ألذی فی الصف |
| سیارةٌ | ألتی | سیارة ألتی فی الشارع |
| مدینةٌ | ألذین | مدینة ألذین یدرسون فی الجامعه |
در تمامی مثال‌های بالا تمامی اسم‌هایی که موصول به آنها اضافه شده از حالت نکره در آمده و معرفه شده‌اند.
معرفه به ال
پیشتر توضیح دادیم که یکی از نشانههای معرفه بودن اسم وجود «ال» بر سر آن است. اسم یا باید ال داشته باشد یا تنوین. داشتن هر دوی اینها با هم امکان‌پذیر نیست.
نکته: در شرایطی که یک اسم نکره به اسم معرفه به ال اضافه شود، آن کلمه هم معرفه میشود.
برای درک بیشتر به مثال‌های جدول توجه کنید.
| مثال اسم معرفه به «ال» | ||
| نکره | معرفه | معرفه به ال |
| کتابٌ | المعلم | کتاب المعلم |
| سیارةٌ | الرجل | سیارة الرجل |
| مدینةٌ | العلماء | مدینة العلماء |
معرفه به اضافه
حالا شرایطی را در نظر بگیرید که در آن یک اسم نکره به یکی از ترکیب‌های معرفه بالا (یعنی معرفه به ضمیر، معرفه به اسم اشاره، معرفه به اسم موصول و معرفه به ال) اضافه شود. در این حالت، آن اسم نکره هم معرفه به اضافه محسوب میشود.
به عنوان مثال در ترکیب اضافی «دفترُ تلمیذُ الصف» کلمه دفتر، معرفه به اضافه است چون به تلمیذ اضافه شده است. کلمه تلمیذ هم به الصف که معرفه به ال است اضافه شده. در نتیجه ترکیبی این چنینی می‌سازند «معرفه به اضافه+ معرفه به اضافه+ معرفه به ال». برای فهم بیشتر این مبحث به جدول مثال‌های زیر توجه کنید.
| مثال ترکیب‌های معرفه به اضافه | ||
| نکره | معرفه | معرفه به اضافه |
| کتابٌ | مدرس الریاضیات | کتاب مدرس الریاضیات |
| سیارةٌ | صدیقتی | سیارة صدیقتی |
| مدینةٌ | طلاب الجامعة | مدینة طلاب الجامعة |
سوالات رایج درباره معرفه و نکره در عربی
اسم معرفه و نکره در عربی چیست؟
روش تشخیص معرفه و نکره در عربی گونه است؟
مهم‌ترین و پر کاربردترین نشانه معرفه بودن یک اسم، آمدن با «ال» یا همان الف و لام معرفه‌ساز است. همچنین اگر کلمه به یکی از کلمات همواره معرفه اضافه شود (مثل ضمایر، اسم اشاره و...) آن اسم معرفه به اضافه میشود. در مقابل، می‌توان اسم نکره را از روی تنوینی که در آخر کلمه قرار گرفته به راحتی تشخیص داد.
اسم معرفه بر چند نوع است؟
دسته‌ای از اسمها هستند که مرجع‌شان در جمله همواره شناخته شده‌اند. در نتیجه همیشه معرفه هستند. این اسامی عبارتند از: ضمیر (متصل و منفصل)، اسم اشاره، اسم علم، اسم موصول و اسم اضافه. تمامی اینها به علاوه اسم «ال»دار در دسته اسامی معرفه قرار می‌گیرند.
اسم نکره و معرفه در فارسی چیست؟
در زبان فارسی نیز اسم آشنا برای مخاطب جمله، معرفه و اسم ناآشنا، نکره است. نشانههای نکره‌ساز در فارسی، «ی» نکره بعد از اسم، «یک» نکره قبل از اسم، صفات مبهم مانند «هر و هیچ» قبل از اسم هستند. برای مثال اسم «دختر» در جمله «دختری از خیابان رد شد.» نکره و در جمله «دخترت از خیابان رد شد.» معرفه است.
تمرین معرفه و نکره در عربی
برای ارزیابی خود در رابطه با «معرفه و نکره»، می‌توانید از تمرین‌هایی که در ادامه در اختیار شما قرار گرفته استفاده کنید. این آزمون شامل ۷ سوال‌چند گزینه‌ای است که بعد از اتمام پاسخگویی می‌توانید میزان معلومات خودتان را بسنجید.
تمرین و آزمون
۱. کدام گزینه بیشترین تعداد اسم نکره را دارد؟
تَعیشُ حَیواناتٌ مائیَّةُ فی أعماقِ المُحیطِ
کثیرٌ مِن المؤمنینَ یذهبونَ إلی مکّة المُکَرّمةِ
هذانِ الفریقانِ قَد تَعادَلا مرَّةً ثانیَّةً بلا هَدفٍ
۲. کدام کلمه معرفه نیست؟
أنا
العراق
الطالب
طفل
۳. در جمله «الحسين مصباحُ الهدي و سفينة النجاة» چند اسم معرفه وجود دارد؟
دو
چهار
پنج
۴. در کدام جمله خبر اسم نکره است؟
ألذی عصی الرسول فرعون
العلم خزائن یکشفها العلما
هذه اصفهان، المدینة الجمیلة و التاریخیة!
۵. در جمله «فی بعض الاوقات قدرة الکلام أقوی من السلاح» چند اسم نکره وجود دارد؟
یک
دو
چهار
۶. کدام جمله بیشترین تعداد اسم نکره را دارد؟
هذه الشجرة تختلف عن باقی الأشجار.
عالم ینتفع بعلمه خیر من الف عابد.
یعجبنا حارس مرمی هذا الفریق.
۷. در کدام جمله مبتدا اسم نکره است؟
البعید عن العین بعید عن القلب
فریقنا فائز فی مباراة کرة القدم.
للفیروزآبادی معجم مشهور باسم القاموس.
جمع‌بندی
در این نوشته یاد گرفتیم که اسم معرفه و نکره به چه نوع اسم‌هایی گفته میشود و روش تشخیص آنها را آموختیم. همچنین فهمیدیم که برخی از اسمها در زبان عربی مثل ضمیرها، اسامی اشاره، اسم‌های موصول، اسم علم همواره معرفه هستند و اگر به یک کلمه نکره اضافه شوند آن را معرفه می‌سازند. علاوه بر اینها، یاد گرفتیم که مهم‌ترین مشخصه یک اسم نکره، تنوینی است که در انتهای آن قرار می‌گیرد که باعث میشود آن را در فارسی با آوردن کلمه «یک» ترجمه کنیم. به این ترتیب نشان می‌دهیم که مرجع آن کلمه برایمان ناشناخته و نامشخص است.
مطالب مجله فرادرس را در جستجوی گوگل سریع‌تر ببینید
عالی عالی
دستان درد نکند. بسیار عالی. زکاه العلم نشرها
به به عالی
به شدت مفید و کاربردی بود. سپاسگزارم.
سلام و عرض تشکر. خیلی خوب بود
مطلب عالی توضیح شد باتشکر