صرف فعل ماضی عربی – آموزش به زبان ساده
- یاد می‌گیرید مصدر، زمان و فاعل را در افعال ماضی عربی تشخیص دهید.
- می‌آموزید فعل ماضی عربی را با توجه به شخص، جنس و تعداد صرف کنید.
- با انواع فعل ماضی شامل مطلق، بعید، استمراری، نقلی و کاربرد هرکدام آشنا می‌شوید.
- نحوه ساخت جمله مجهول با فعل ماضی و نقش نائب فاعل را یاد خواهید گرفت.
- خواهید توانست افعال ماضی را منفی کنید و معادل دقیق فارسی آنها را پیدا کنید.
- با تمرین‌های عملی مهارت خود را در صرف افعال ماضی تثبیت می‌کنید.
اجزای تشکیل دهنده معنای فعل ماضی در عربی
هرگاه قصد یادگیری زبانی را داشته باشیم باید برای آموختن افعال، زمان قابل‌توجهی را صرف کنیم. چرا که معنا در یک جمله به درستی به دست مخاطب نمی‌رسد، مگر زمانی که از شکل درست فعل استفاده کنیم. این قاعده برای تمامی زبان‌ها صدق می‌کند و زبان عربی نیز از این قاعده مستثنی نیست.
مصدر (نوع کار) + فاعل (ضمیر) + زمان = فعل
در ادامه هر یک از این اجزای تشکیل‌دهنده را به صورت مجزا بررسی می‌کنیم.
۱. مصدر فعل
فَرَحَ: خوشحال شد
تفرَحین: خوشحال می‌شوی
إفرَحنَ: خوشحال شوید
فَرحْ: خوشحال بودن (مصدر)
۲. زمان فعل
در زبان عربی فعل‌ها در سه زمان نشان داده می‌شوند: ماضی، مضارع و امر. هر سه این زمان‌ها در ۱۴ صیغه قابل صرف کردن هستند. فعل ماضی مختص زمان گذشته است. در عین حال از آن برای تاکید بر انجام کار نیز استفاده می‌کنیم. فعل مضارع، زمان حال و آینده را پوشش می‌دهد و با استفاده از فعل امر میتوانیم امور را در زمان حال و آینده مدیریت کنیم.
۳. فاعل
۶ صیغه غائب
۶ صیغه مخاطب
۲ متکلم
برای درک بهتر این نکات به جدول زیر توجه کنید.
| صرف فعل ماضی نصر در ۱۴ صیغه ماضی | |
| اسم صیغه | فعل - ضمایر (متصل و منفصل) |
| مفرد مذکر غائب - الغائب | نصر - هو، ه |
| مثنی مذکر غائب - الغائبان | نصرا - هما، هما |
| جمع مذکر غائب - الغائبون | نصروا - هم، هم |
| مفرد مونث غائب - الغائبة | نصرتْ - هی، ها |
| مثنی مونث غائب - الغائبتان | نصرتا - هما، هما |
| جمع مونث غائب - الغائبات | نصرن - هن، هن |
| مفرد مذکر مخاطب - المخاطب | نصرتَ - أنتَ، کَ |
| مثنی مذکر مخاطب - المخطبان | نصرتما - أنتما، کما |
| جمع مذکر مخاطب - المخاطبون | نصرتم - أنتم، کم |
| مفرد مونث مخاطب - المخاطبة | نصرتِ - أنتِ، کِ |
| مثنی مونث مخاطب - المخطبتان | نصرتما - أنتما، کما |
| جمع مونث مخاطب - المخاطبات | نصرتن - أنتن، کن |
| متکلم وحده | نصرتُ - أنا، ی |
| متکل مع‌الغیر | نصرنا - نا |
نکته: به جای کلماتی مثل مفرد مذکر غائب یا جمع مونث مخاطب، میتوانیم از کلمات «الغائب» یا «المخاطبات» استفاده کنیم. این کلماتِ جایگزین، تمامی ویژگی‌هایی را که عبارت فارسی بیان می‌کند در خودش دارد.
نکته: در زبان عربی فاعل هرگز قبل از فعل بیان نمی‌شود.
انواع فعل ماضی در عربی
فعل ماضی اشاره به کاری دارد که در زمان گذشته انجام شده‌است. اما همه گذشته‌ها یکسان نیستند. گاهی‌اوقات کاری که در گذشته انجام شده ممکن است آثارش تا زمان حال باقی بماند. در برخی مواقع نیز در سلسله مراتب انجام گرفتن کارها، یکی از آنها قبل از دیگری و در گذشته دورتری انجام گرفته‌است. به همین خاطر لازم است انواع فعل ماضی را بشناسیم تا برای ارسال پیام به مخاطب درست عمل کنیم.
ماضی مطلق
| جدول شکل منفی صرف فعل ماضی مطلق در عربی | |
| منفی با ما | منفی با لم |
| ما نصر (پیروز نشد) | لم ینصرْ (پیروز نشد) |
| ما نصرا (پیروز نشدند) | لم ینصرا (پیروز نشدند) |
| ما نصروا (پیروز نشدند) | لم ینصروا (پیروز نشدند) |
| ما نصرتْ (پیروز نشد) | لم تنصر (پیروز نشد) |
| ما نصرتا (پیروز نشدند) | لم تنصرا (پیروز نشدند) |
| ما نصرن (پیروز نشدند) | لم ینصرن (پیروز نشدند) |
| ما نصرتَ (پیروز نشدی) | لم تنصر (پیروز نشدی) |
| ما نصرتما (پیروز نشدید) | لم تنصرا (پیروز نشدید) |
| ما نصرتم (پیروز نشدید) | لم تنصروا (پیروز نشدید) |
| ما نصرتِ (پیروز نشدی) | لم تنصری (پیروز نشدی) |
| ما نصرتما (پیروز نشدید) | لم تنصرا (پیروز نشدید) |
| ما نصرتن (پیروز نشدید) | لم تنصرن (پیروز نشدید) |
| ما نصرتُ (پیروز نشدم) | لم أنصرْ (پیروز نشدم) |
| ما نصرنا (پیروز نشدیم) | لم ننصرْ(پیروز نشدیم) |
ماضی بعید
ما کانوا نصروا - پیروز نشده بودند
ما کنتم نصرتم - پیروز نشده بودید
| صرف فعل ماضی بعید نصر | |
| فعل | ترجمه |
| کان (قد) نصر | پیروز شده بود |
| کانا (قد) نصرا | پیروز شده بودند |
| کانوا (قد) نصروا | پیروز شده بودند |
| کانت (قد) نصرتْ | پیروز شده بود |
| کانتا (قد) نصرتا | پیروز شده بودند |
| کن (قد) نصرن | پیروز شده بودند |
| کنتَ (قد) نصرتَ | پیروز شده بودی |
| کنتما (قد) نصرتما | پیروز شده بودید |
| کنتم (قد) نصرتم | پیروز شده بودید |
| کنتِ (قد) نصرتِ | پیروز شده بودی |
| کنتما (قد) نصرتما | پیروز شده بودید |
| کنتن (قد) نصرتن | پیروز شده بودید |
| کنتُ (قد) نصرتُ | پیروز شده بودم |
| کنّا (قد) نصرنا | پیروز شده بودیم |
ماضی استمراری
ممکن است کاری در زمان گذشته انجام شده باشد اما نه به صورت یکباره، بلکه این کار با مرور و با استمرار و تکرار انجام شده و به پایان رسیده باشد. در چنین حالتی باید از ماضی استمراری استفاده کنیم. در زبان عربی، فعل ماضی استمراری از طریق اضافه شدن صرف فعل ناقصه کان به شکل مضارع فعل ساخته می‌شود. برای ترجمه چنین فعلی به فارسی باید از فرمول «می + ماضی ساده» استفاده کنیم. برای درک بهتر به جدول زیر توجه کنید.
| صرف فعل ماضی استمراری نصر | |
| فعل | معنی |
| کان ینصر | پیروز می‌شود |
| کانا ینصران | پیروز می‌شودند |
| کانوا ینصرون | پیروز می‌شودند |
| کانت تنصر | پیروز می‌شود |
| کانتا تنصران | پیروز می‌شودند |
| کن ینصرن | پیروز می‌شودند |
| کنت تنصر | پیروز می‌شوی |
| کنتما تنصران | پیروز می‌شوید |
| کنتم تنصرون | پیروز می‌شوید |
| کنتِ تنصرین | پیروز می‌شوی |
| کنتما تنصران | پیروز می‌شوید |
| کنتن تنصرن | پیروز می‌شوید |
| کنتُ أنصرُ | پیروز می‌شوم |
| کنّا ننصرُ | پیروز می‌شویم |
برای ساختن شکل منفی ماضی استمراری میتوانیم از دو روش استفاده کنیم. روش اول شامل به کار بردن ما بر سر «کان» است. در روش دوم میتوانیم از کلمه «لا» پیش از شکل مضارع فعل استفاده کنیم. به مثال‌هایی که در کادر رنگی زیر نوشته شده توجه کنید.
ما کانا ینصران - کانا لا ینصران
ما کنتم تنصرون - کنتم لا تنصرون
ما کنتِ تنصرین - کنتِ لا تنصرین
ما کنّا ننصر - کنَا لا ننصرُ
ماضی نقلی
برای کاری که در زمان گذشته انجام شده اما آثارش تا به امروز باقی مانده از فعل ماضی نقلی استفاده می‌کنیم. در زبان عربی فعل ماضی نقلی را با استفاده از لفظ «قد» در ابتدای فعل ماضی مطلق می‌سازیم. برای ترجمه فارسی این نوع فعل فرمول «صفت مفعولی + ام ای است و...» به کار می‌بریم. برای فهم بهتر به مثال‌های داخل جدول زیر و نحوه ترجمه آنها توجه کنید.
| صرف فعل ماضی نقلی نصر | |
| فعل | ترجمه |
| قد نصر | پیروز شده‌است |
| قد نصرا | پیروز شده‌اند |
| قد نصروا | پیروز شده‌اند |
| قد نصرتْ | پیروز شده‌است |
| قد نصرتا | پیروز شده‌اند |
| قد نصرن | پیروز شده‌اند |
| قد نصرتَ | پیروز شده‌ای |
| قد نصرتما | پیروز شده‌اید |
| قد نصرتم | پیروز شده‌اید |
| قد نصرتِ | پیروز شده‌ای |
| قد نصرتما | پیروز شده‌اید |
| قد نصرتن | پیروز شده‌اید |
| قد نصرتُ | پیروز شده‌ام |
| قد نصرنا | پیروز شده‌ایم |
لما تکتبن
لما تکتبی
لما یکتبا
لما تکتبوا
در شکل دیگر منفی کردن ماضی نقلی، میتوانیم از دو کلمه «لم و بعد» استفاده کنیم. به این ترتیب که ابتدا کلمه لم را می‌آوریم، بعد شکل مضارع فعل را می‌نویسیم و کلمه بعد را پس از آن به ترکیب فعلی‌مان اضافه می‌کنیم. برای ترجمه چنین ترکیبی بهتر است از لفظ هنوز استفاده کنیم. برای فهم بهتر به مثال‌های زیر توجه کنید.
لم تکتبن بعد
هنوز ننوشته‌اید
لم تکتبی بعد
هنوز ننوشته‌ای
لم یکتبا بعد
هنوز ننوشته‌اید
لم تکتبوا بعد
هنوز ننوشته‌اید
فعل ماضی عربی در حالت مجهول
فَحصَ الطبیبُ المریضَ.
دکتر مریض را معاینه کرد.
فُحِصَ المریضُ.
بیمار معاینه شد.
(با حذف کلمه دکتر به عنوان انجام‌دهنده کار، برای توضیح عمل معاینه کردن از حضور مریض در جمله استفاده کرده‌ایم.)
برای ساخت نسخه مجهول فعل ماضی باید به «عین‌الفعل» یعنی سومین حرف از ریشه فعل علامت کسره بدهیم و مابقی حروف قبل از آن را مضموم کنیم یا علامت ضمه بدهیم. بر همین اساس میتوانیم بگوییم فعل‌های ثلاثی مجرد همگی بر وزن «فُعِلَ» مجهول می‌شوند. برای افعال ثلاثی مزید نیز همین قاعده را دنبال می‌کنیم.همچنین، برای مجهول کردن فعل مضارع، حرف یکی مانده به آخر را فتحه می‌دهیم و حرف مضارع‌ساز (ی و ت ابتدای فعل) را مضموم می‌کنیم یا علامت ضمه می‌دهیم. به شکل مجهول شده افعالی که در ادامه نوشته شده توجه کنید.
کَتبَ --> نوشت
کُتِبَ --> نوشته شد
إستَخدَم --> به کار برد
أُستُخدِمَ --> به کار برده شد
یَکتُبُ --> می‌نویسد
یُکتَبُ --> نوشته می‌شود
یستخدِمُ --> به کار می‌رود
یُستَخدَمُ --> به کار برده می‌شود
کان علیٌ یکتبُ الدرسَ.
کان یُکتَبُ الدرسُ.
سوالات رایج درباره صرف فعل ماضی در عربی
در این قسمت به برخی از سوالات متدوال مربوط به مبحث صرف فعل ماضی به اختصار پاسخ می‌دهیم.
فعل ماضی چیست؟
هرگاه بخواهیم در جمله از کاری صحبت کنیم که در زمان گذشته انجام شده باشد باید از فعل ماضی استفاده کنیم. به بیانی دیگر، کاری را که فاعل در زمان گذشته انجام داده باشد، فعل ماضی توصیف می‌کند.
چند نوع فعل ماضی در عربی داریم؟
در حالت کلی ۴ نوع فعل ماضی از نوع ساده، بعید، استمراری و نقلی داریم. هر کدام از این نوع فعل‌ها را میتوانیم با توجه به نحوه انجام گرفتن کار در زمان گذشته به کار ببریم.
ماضی نقلی در عربی چگونه منفی می‌شود؟
دو روش برای منفی کردن ماضی نقلی در عربی وجود دارد. در یک روش میتوانیم از لما و فعل مضارع استفاده کنیم. در روشی دیگر میتوانیم فرمول «لم + فعل مضارع + بعد» را به کار ببریم.
تمرین‌های مربوط به مبحث صرف فعل ماضی در عربی
برای ارزیابی عملکرد خود در رابطه با «صرف فعل ماضی در عربی»، می‌توانید از تمرین‌هایی که در ادامه در اختیار شما قرار گرفته است استفاده کنید. تمرین اول شامل ۷ سؤال است و پس از پاسخ دادن به تمامی پرسش‌ها و ظاهر شدن دکمه «دریافت نتیجه آزمون»، می‌توانید نمره عملکردتان را مشاهده کنید و جواب‌های درست و نادرست را نیز ببینید. تمرین دوم نیز از ۷ سوال تشریحی تشکیل شده است. پاسخ سؤالات نیز بعد از هر آزمون آمده است.
تمرین اول
گزینه صحیح را انتخاب کنید.
تمرین و آزمون
۱. یک فعل از ......... تشکیل می‌شود.
مصدر، مفعول، زمان
زمان، مفعول، فاعل
مصدر، فاعل، زمان
مصدر، فاعل، مفعول
۲. سمعتُ چه صیغه‌ای است؟
مذکر غائب
مذکر مخاطب
مونث غائب
متکلم وحده
۳. کدام گزینه با توجه به ضمیر درست است؟
أنتن کتبتنَ
أنتما کتبتا
أنتِ کتبتْ
نحن کتبنَ
۴. کدام گزینه تکمیل کننده «التلامیذ ... العربیة» است؟
کان یدرس
کانوا یدرسون
کانت تدرس
کانا یدرسان
۵. جمله «کتب مریمُ الدرسَ» با فعل مجهول چونه نوشته می‌شود؟
کُتِبَ بالدرسِ
کُتِبَ الدرسَ
کُتِبَ الدرسُ
کُتِبَتْ الدرسُ
۶. در عبارت «ساعَدَنا أبونا» مفعول‌به و فاعل به ترتیب کدامند؟
نا، أبونا
أبو، نا
نا، هو
أبونا، نا
۷. کدام گزینه شکل صحیح ترجمه «قیمت غذا پرداخت شده‌بود» است؟
کان یُدفَعُ ثمنُ الطعام.
کان قد دُفِعَ ثمنُ الطعام.
یُدفَعُ ثمن الطعام.
قد دُفِعَ ثمن الطعام.
تمرین دوم
ریشه فعل‌ها را به صیغه‌های خواسته شده ببرید.
سوال۱: د خ ل - مخاطبة
جواب: دخلتِ
سوال۲: خ ر ج - متکلم‌وحده
جواب: خرجتُ
سوال۳: ف ت ح - مخاطبات
جواب: فتحتُنَّ
سوال۵: ن ز ل - غائبون
جواب: نزلوا
سوال۶: ح ض ر - متکلم‌مع الغیر
جواب: حضرنا
سوال۷: ک ت ب - غائبان
جواب: کتبا
جمع‌بندی
صحبت کردن از گذشته نیازمند آن است تا نحوه به کار بردن صحیح فعل ماضی را بلد باشیم. در این نوشته یاد گرفتیم که فعل ماضی را چگونه صرف کنیم و به صیغه مورد نظر ببریم. با اسم عربی انواع صیغه‌ها و کاربرد آنها نیز آشنا شدیم. همچنین یاد گرفتیم که فعل مربوط به گذشته را در نبود فاعل چگونه مجهول کنیم و نکات مربوط به آن را نیز آموختیم. شاید مباحث مربوط به صرف فعل ماضی عربی مبحثی راحت به نظر برسد، اما استفاده صحیح از شکل درست افعال تنها با تمرین و تکرار در موقعیت‌های مختلف امکان‌پذیر می‌شود.
مطالب مجله فرادرس را در جستجوی گوگل سریع‌تر ببینید
سلام
خیلی ممنون از شما
کامل و مختصر و مفید بود
به نظرم از این بهتر نمیشد توضیح داد
سلام خیلی عالی بود استفاده کردم