ادوات شرط در عربی – به زبان ساده

إن يَأخُذْ المَريضُ الدَواءَ يَسكُنْ الأَلَمَ.

اگر مریض دارو را بگیرد (مصرف کند) درد تسکین می‌یابد.

أَیْ طالبٌ يَتَأَخَّرْ يُعاقِبْ.

هر دانش‌آموزش که دیر بیاید تنبیه می‌شود.

(این مثال با ادات شرط «أی» به شکل یک جمله شرطیه در آمده است. دیر آمدن دانش‌آموزها به تنبیه و برخورد ختم می‌شود. در نتیجه دیر آمدن و تنبیه شدن با استفاده از کلمه «أی» تعمیم یافته است.)

مَنْ يَتَهاوَنْ فِي الحَقِ يَتَحَمَّلْ عِقابَهُ.

هر کسی که از حق غفلت کند عذابش را تحمل می‌کند.

أَيْنَما تَذهَبْ يَراكَ اللهُ.

هر کجا بروی، خدا تو را می‌بیند.

كَيفَما تَفعَلْ مَعَ أَبَوَيْكَ يَفعَلْ مَعَكْ اَبْناؤُكَ.

همان‌طور که با والدینت رفتار کنی، فرزندانت با تو رفتار می‌کنند.

إنْ یَزُرني أَحَدٌ أُکرِمْهُ.

اگر کسی به من سر بزند او را گرامی می‌دارم.

قُلُ الحَقَّ وَ إِنْ کانَ مُرّاً.

حرف حق را بگو اگرچه تلخ باشد.

وَ إِنَّ أَحَد مِنْ اَلْمُشْرِكِينَ اِسْتَجَارَكَ فَأَجْرهُ حَتَّى يَسْمَعَ كَلَامُ اَللَّهِ ثُمَّ أَبْلَغَهُ مَأْمَنُهُ.

و اگر یکی از مشرکان به تو پناه آورد (که از دین آگاه شود)، بدو پناه ده تا کلام خدا بشنود و پس از شنیدن سخن خدا او را به مأمن و منزلش برسان.

إذما تَجتَهِدْ تَنجَحْ.

اگر تلاش کنی، موفق می‌شوی.

مَن یُحاوِلْ کثیراً یَصِلْ إلی هَدّفِهِ.

هرکسی که زیاد تلاش کند به هدفش می‌رسد.

(در این جمله «من» نقش مبتدا و محلا مرفوع را دارد. چرا که فعل بعد از آن یک فعل لازم است که به مفعول نیازی ندارد.)

فَمَنِ افْتَرَىٰ عَلَى اللَّهِ الْكَذِبَ مِن بَعْدِ ذَٰلِكَ فَأُولَٰئِكَ هُمُ الظَّالِمُونَ.

پس هر کسی بر خدا نسبت دروغ ببندد همانا از ستمگران است.

(در این آیه از قرآن پیش از جواب شرط حرف «فَ» آمده که به آن «فای جزای شرط» می‌گویند. در صورتی که جواب شرط یک جمله اسمیه باشد، از آن پیش از مبتدا استفاده می‌شود.)

فَمَنْ يَعْمَلْ مِثْقَالَ ذَرَّةٍ خَيْرًا يَرَهُ، وَمَنْ يَعْمَلْ مِثْقَالَ ذَرَّةٍ شَرًّا يَرَهُ.

پس هر کسی به اندازه ذره‌ای کار نیک کند آن را می‌بیند و هر کسی که به اندازه ذره‌ای کار بد کند آن را می‌بیند.

ما تَفْعَلا مِنْ خَيرً يَنفَعْكُما.

هر آنچه را از خوبی انجام دهید به شما سود می‌رساند. (به سود شماست)

(در این مثال فعل شرط «تفعلا» متعدی و مفعول‌پذیر است و چون مفعولش نیامده «ما» می‌تواند نقش مفعول‌به آن را داشته باشد.)

و ما تُقَدِّموا لِأَنْفُسَکُمْ مِنْ خَیْرٍ تَجِدُوهُ عِندَ اللهِ.

و آنچه را که از نیکی برای خودتان پیش بفرستید آن را نزد خداوند پیدا می‌کنید.

ما تَزْرَعْ في الدُنیا، تَحْصُدْ في الآخِرَةْ.

هر چه را در دنیا بکاری در آخرت برداشت می‌کنی.

(در این جمله ما مفعول‌به برای فعل تَزرع است که پیش از آن آمده‌ است.)

مَتَى تَتَقَدَّمْ الصِناعَةْ يَنتَشِرْ الرَخاءُ.

هر وقت صنعت پیشرفت کند رونق گسترش می‌یابد.

(در این مثال عمومیت یافتن رونق، به پیشرفت صنعت مشروط شده. این مشروط بودن با اسم شرط «متی» در نقش ظرف زمان و محلا منصوب نشان داده شده است.)

مَتَى تَأتِي تَجِدنِي اَنْتَظِرُکَ.

هر وقت بیایی من را در حالی که منتظرت هستم پیدا می‌کنی.

أَيْنَ يَكثُرْ المُنحَرِفونَ تَنتَشِرْ الجَريمَةْ.

هر جا که منحرف‌ها بیشتر شوند، جرم و جنایت گسترش می‌یابد.

(بیشتر شدن انسان‌های گمراه و منحرف در یک مکان، پیش‌‌شرط افزایش جرم و جنایت است. چنین موقعیتی را با اسم شرط «أین» می‌توان نمایش داد.)

أَينَما يَسْقُطْ المَطَر يَنَمو الزَرعَ.

هر کجا باران ببارد گیاهان رشد می‌کنند.

(اسم شرط «أینما» نیز می‌توانند همان معنا و کارکرد «أین» را در جملات شرطیه بازی کند و همانند آن ظرف مکان و محلا منصوب باشد.)

حَيْثُما يَدخَلْ طَيِّبُ الأَخلاقِ يَجِدْ لَهُ أَصدِقاءْ.

هر کجا که انسان خوش‌اخلاق وارد شود، دوستانی برایش پیدا می‌شود.

حَيثُما تَتَّجِهْ تَرَ قُدرَةَ اللهِ.

هر کجا که بروی قدرت خدا را می‌بینی.

كَيفَما تُعامِلْ الناسَ يُعامِلوکَ.

هر طور که با مردم رفتار کنی با تو رفتار می‌کنند.

كَيفَما تَزرَعْ تَحصُدْ.

هر طور که بکاری درو می‌کنی.

لَوْ حارِبوا لِانتَصَروا.

اگر می‌جنگیدند پیروز می‌شدند.

لَوْ نامَ عَلیٌ مُبَكِّراً لِاستَيقَظَ مُبّكِّراً.

اگر علی زود می‌خوابید، زود بیدار می‌شد.

( از این جمله متوجه می‌شویم که علی به خاطر امتناع از زود خوابیدن دیر بیدار شده است.)

أمّا المَدرَسَةُ فَمَنبَعُ العِلمِ والمَعرِفَةْ.

و اما مدرسه منبع علم و دانش است.

(در این مثال بعد از حرف شرط کلمه مدرسه که مبتدا و مرفوع است استفاده شده.)

أمّا الواجِبَ فَلا تُهمِلْ.

در مورد وظیفه، از آن غافل نشوید.

(دلیل آنکه کلمه بعد از أمّا اعراب نصب دارد این است که به عنوان مفعول‌به مقدم فعل در جمله به کار رفته است.)

أمّا بِالماءِ فَتَوَّضَأ.

اما با آب وضو بگیرد.

(در این مثال بعد از حرف شرط از یک ترکیب جار و مجروری استفاده شده است.)

أمّا يَوْمَ أمْسْ فِحافِلْ بِالعَمَلِ.

و اما دیروز شلوغ و پر کار بود.

(در این مثال بعد از أما از ظرف زمان استفاده شده است.)

إِذا سافَرتَ اِفتَقَدْتُکَ.

اگر به مسافرت بروی، دلم برایت تنگ می‌شود.

(در این مثال عمل مسافرت رفتن انجام نشده، به همین خاطر درباره یک احتمال در آینده است که برای صحبت از آن «إذا» به کار رفته است.)

لَمّا ظَهَرَ الإِسلامُ رَدَّ إلى الضُعَفاءِ حَقَّهُمْ.

هنگامی که اسلام ظهور کرد، حق ضعیفان را به آنها بازگرداند.

لما قابَلتُکَ رَحِبْتَ بِي.

هنگامی که با شما ملاقات کردم، از من استقبال کردید.

كُلَّما اِجتَهَدتَ وَصَلْتَ لِحِلْمِكْ.

هر چه تلاش کنی به رویایت می‌رسی.

كُلَّما عَمَلتَ الخَيْرَ اِزدادَ إِحتِرامَ الناسِ لَکِ.

هر چه بیشتر کار نیک انجام دهی، احترام مردم برایت بیشتر می‌شود.